Nét đặc sắc trong kiến trúc và kết cấu nhà Rông Tây Nguyên

Nét đặc sắc trong kiến trúc và kết cấu nhà Rông Tây Nguyên

Đặc điểm kiến trúc và kết cấu nhà Rông Tây Nguyên có những nét độc đáo và đặc sắc mà những công trình khác không có được. Vậy đó là những nét độc đáo và đặc sắc nào? Hãy cùng khám phá những điều thú vị về nhà Rông Tây Nguyên qua bài viết mà chúng tôi chia sẻ dưới đây.


1. Nhà Rông là gì? Ý nghĩa của nhà Rông


Nhà Rông của đồng bào dân tộc cũng giống như nhà văn hóa của người Kinh, là nơi để sinh hoạt cộng đồng và bàn bạc, thảo luận, tổ chức những hoạt động quan trọng của dân làng. Không dừng lại đó, nhà Rông còn được coi là kiến trúc phi vật thể được lưu giữ từ bao đời, là đặc trưng và niềm tự hào của những buôn làng người dân tộc Gia Rai, Ba Na ở phía Bắc Tây Nguyên, đặc biệt là 2 tỉnh Gia Lai và Kon Tum.


Về ý nghĩa, nhà Rông giữ vai trò quan trọng, cả về giá trị vật chất lẫn ý nghĩa tinh thần và văn hóa tâm linh. Nhà Rông là máu, là nước mắt, là mồ hôi, đồng thời cũng là niềm kiêu hãnh và vinh quang của đồng bào dân tộc. Nhà Rông thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó keo sơn của người Tây Nguyên. Nhà Rông là ước muốn chinh phục thiên nhiên, đất trời của dân làng miền núi. Và nhà Rông đại diện cho sự hùng mạnh, trù phú của cả một buôn làng.


Chính vì vậy, không chỉ sừng sững trong tự nhiên, nhà Rông còn đi vào lịch sử với những bản hùng ca hoành tráng, những tác phẩm sử thi lẫy lừng hay những câu chuyện huyền thoại về hành trình chinh phục thiên nhiên cũng như quá trình xây dựng nhà Rông đầy gian nan, thử thách mà các nghệ nhân già trong làng truyền lại cho thế hệ trẻ - là những thanh niên, trai tráng trong vùng.

2. Khám phá kiến trúc và kết cấu đặc sắc của nhà Rông


Vị trí xây dựng nhà Rông


Vị trí xây dựng nhà Rông không đơn thuần là rộng rãi, bằng phẳng hay là trung tâm của buôn làng, mà còn phải đảm bảo cao ráo, thoáng mát về mùa nắng và ấm áp, dễ chịu về mùa đông. Từ nhà Rông, có thể nhìn về mọi phía của buôn làng, và ngược lại, từ bất kỳ hướng nào của buôn làng, cũng có thể nhìn thấy nhà Rông vững chải, kiên cố và sừng sững giữa đất trời.


Vật liệu xây dựng nhà Rông


Không giống những công trình hiện đại, nhà Rông hoàn toàn không sử dụng sắt thép, xi măng, mà lại tận dụng những nguyên liệu có sẵn của núi rừng như gỗ, mây, tre, nứa, lá,… và thông qua trí óc, đôi tay của con người để hình thành nên công trình không chỉ ấn tượng, độc đáo mà còn kiên cố và vững chắc.


Kích thước, hình dáng nhà Rông


Nhà Rông được chia thành nhà Rông trống và nhà Rông mái, trong đó, nhà Rông trống có kích thước lớn hơn với phần mái cao chót vót, đến tận 30m. Tuy nhiên, tùy thuộc với đặc trưng kiến trúc và ước muốn của mỗi dân tộc mà nhà Rông có kích thước tùy ý. Tính từ mặt đất đến nóc, nhà Rông cao khoảng 8 - 20m, phổ biến nhất là khoảng 15 - 16m; chiều dài nhà Rông tầm 10m và chiều rộng nhà Rông hơn 4m.

 

Về hình dáng, nổi bật nhất của nhà Rông chính là phần mái đồ sộ, hoành tráng, thoạt nhìn có vẻ mất cân đối với tổng thể nhà Rông, nhưng nếu quan sát kỹ lại thấy chúng thanh thoát và thu hút lạ thường. Có người cho rằng mái nhà Rông tựa như cánh buồm căng gió, nhưng cũng có ý kiến khẳng định mái nhà Rông là biểu tượng của lưỡi rìu, lưỡi búa,… Dù là đại diện cho hình ảnh nào thì mái nhà Rông nói riêng và tổng thể nhà Rông nói chung cũng thể hiện được sức mạnh của con người trước thiên nhiên và phong ba bão táp.


Kết cấu, kiến trúc nhà Rông


- Mái nhà Rông: Bao gồm 2 mái chính và 2 mái phụ hình tam giác cân. Người ta thường sử dụng cỏ tranh lợp thành nhiều lớp dày để tạo nên phần mái.


- Khung nhà Rông: Được cấu thành từ 8 chiếc cột to bằng gỗ quý, liên kết với nhau theo thể thức cột vì kèo với khả năng chịu lực cao.


- Phần chân đế: Bao gồm 10 - 14 cột, trong đó, có 8 cột chính và 2 - 6 cột phụ, có nhiệm vụ nâng đỡ sàn và mái.


- Sàn nhà Rông: Được ghép từ những tấm tre, nứa hay lồ ô đan với nhau, vừa chắc chắn, vừa sinh động. Ở 2 đầu sàn nhà Rông, người ta đặt 2 bếp lửa lớn để thắp sáng khi có lễ hội hoặc đơn thuần là để sưởi ấm vào mùa đông giá rét.


- Cầu thang lên nhà Rông: Hình dáng cầu thang lên nhà Rông rất đa dạng, chẳng hạn như hình ngọn cây rau dớn (dân tộc Ba Na), hình quả bầu đựng nước (dân tộc Gia Rai), hình núm chiêng hay mũi thuyền (dân tộc Xê Đăng Jẻ Triêng). Tuy khác nhau về hình dáng, nhưng số bậc cầu thang phải luôn đảm bảo từ 7 - 9 bậc.


- Vật trang trí nhà Rông: Bên trong nhà Rông sẽ là nơi cất giữ trống, cung tên, giáo mác và treo những chiếc xương sọ, xương hàm, sừng của những thú rừng đã săn bắt được. Những “món đồ” này vừa thể hiện được đặc trưng và sức mạnh buôn làng, vừa có tác dụng gia tăng sự uy nghi và dũng mãnh cho nhà Rông. Khi có lễ hội, người ta sẽ dựng chiếc cột cao giữa nhà Rông. Trên cột này là hình ảnh của mặt trời, sao tám cánh, hình thoi,… được chạm khắc tinh vi và cầu kỳ.


Với tất cả nét đặc sắc và độc đáo này, nhà Rông Tây Nguyên xứng đáng là di sản cần được bảo tồn, lưu truyền và phát triển.

Lê Trinh

Bài khác